2 Aralık 2026'dan itibaren, 2 Ağustos'tan önce AB pazarına çıkan üretken yapay zekâ sistemleri ürettikleri içeriği makine tarafından okunabilir biçimde işaretlemek zorunda. Bu tarihe bir aydan az kaldı ve gözden kaçırmak kolay: birçok ekip Digital Omnibus'un AI Act'i ertelediğini duydu ve zamanı olduğunu düşündü. Erteleme esas olarak yüksek riskli sistemleri kapsıyor. Şeffaflık kurallarını kaldırmadı.
Temmuz'da ne değişti
8 Temmuz 2026 tarihli (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük, yani Digital Omnibus on AI, yüksek riskli sistemlerin tarihlerini değiştirdi: örneğin Ek III'teki sistemler için 2 Aralık 2027'ye. Şeffaflığı düzenleyen 50. madde 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. Ek süreyi tek bir hüküm aldı: 111. maddeye eklenen 4. fıkra, 2 Ağustos'tan önce çıkan sistemlerin sağlayıcılarına 50(2) hükmüne uymaları için 2 Aralık 2026'ya kadar süre veriyor. 2 Ağustos'ta veya sonrasında pazara çıkan sistemlerin böyle bir ek süresi yok.
50(2) ne istiyor
Sentetik ses, görsel, video veya metin üreten sistemlerin sağlayıcıları, çıktının makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesini ve yapay zekâyla üretildiğinin veya değiştirildiğinin tespit edilebilmesini sağlamalı. Çözüm, teknik olarak mümkün olduğu ölçüde etkili, birlikte çalışabilir, dayanıklı ve güvenilir olmalı. İstisna: standart düzenlemeye yardımcı işlevler ve girdiyi ya da anlamını önemli ölçüde değiştirmeyen sistemler.
Şu anda zaten geçerli olanlar
- Sohbet, asistan veya sesli botta, bağlamdan anlaşılmıyorsa kişiye yapay zekâyla konuştuğu söylenir. Bu, 50(1) hükmüdür.
- Duygu tanıma veya biyometrik sınıflandırmaya maruz kalan kişiler bilgilendirilir: 50(3).
- Deepfake içerik açıklanır. Kamuyu ilgilendiren konulardaki metinler de açıklanır; bir insan incelememişse ve kimse editöryal sorumluluk almıyorsa: 50(4).
- Bilgi açık biçimde, en geç ilk etkileşimde ve erişilebilirlik gerekliliklerine uygun olarak verilir: 50(5).
AB dışındaki şirketleri de ilgilendiriyor mu
İlgilendirebilir. AI Act, nerede kurulu olursa olsun sistemini AB pazarına sunan sağlayıcıları ve sistem çıktısının AB'de kullanıldığı durumları kapsıyor. Bu yüzden Türkiye'den AB'ye satış yapan bir şirket de kapsama girebilir. Sağlayıcı mı yoksa uygulayıcı mı sayıldığınıza, özellikle ürününüz başkasının modeli üzerine kuruluysa, avukatınız karar verir. Hangi hükümlerin size uygulanacağı bu role bağlıdır.
2 Aralık'tan önce neleri kontrol etmeli
- Yapay zekâ özelliklerinizi listeleyin: ne üretiyorlar, kimin için, hangi modelle ve ne zaman yayına çıktılar.
- Her özellik için rolünüzü avukatınızla netleştirin.
- Model sağlayıcınıza hangi işaretlemeyi hangi biçimde sunduğunu sorun.
- İşaretlemenin üretim hattınızdan sağlam çıkıp çıkmadığını test edin. Sıkıştırma, yeniden boyutlandırma, dönüştürme ve CDN'ler meta verileri silebilir. Gerçek bir dosyayı modelden kullanıcıya kadar takip edin.
- Eksikleri kapatın. Tek bir teknoloji yok: Uygulama Kuralları da hiçbir yöntemin henüz tüm gereklilikleri karşılamadığını kabul ediyor. Genellikle yöntemler birleştirilir, örneğin C2PA meta verileri ve filigranlar.
- Sohbet, asistan ve sesli akışlardaki yapay zekâ bildirimini kontrol edin: bu zaten zorunlu.
- Bir sonraki güncellemenin bozmaması için işaretleme kontrolünü CI'a ekleyin.
Uygulama Kuralları ve cezalar
Yapay zekâ içeriğinin işaretlenmesine ilişkin nihai Uygulama Kuralları (Code of Practice) 10 Haziran 2026'da yayımlandı. Gönüllüdür ve uyumu göstermede referans noktası olması bekleniyor, ancak 50. maddedeki yükümlülükler bağlayıcıdır. 99. madde, ihlal için 15 milyon avroya veya dünya genelindeki yıllık cironun %3'üne kadar, hangisi yüksekse o tutarda ceza öngörüyor. KOBİ'ler için ikisinden düşük olanı geçerlidir.
Bu yazı gereklilikleri açıklar, hukuki danışmanlığın yerini tutmaz. Biz mühendislik tarafını üstleniyoruz: yapay zekâ özellikleri envanteri, bildirimler, içerik işaretleme, loglar ve teknik dokümantasyon.
Kaynaklar: (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük, 50. madde, 2. madde, 99. madde, Avrupa Komisyonu: Uygulama Kuralları, Jones Day, Paul Weiss, DLA Piper.